/** * */

Demarcatiepaal

Demarcatiepaal nr. 9B (Belgische versie) bij de haven van Nieuwpoort (foto: Patrick Mestdag)
Enlarge
Demarcatiepaal nr. 9B (Belgische versie) bij de haven van Nieuwpoort (foto: Patrick Mestdag)
Demarcatiepaal nr. 22B (Franse versie). Pilkemseweg nabij Boezinge.
Enlarge
Demarcatiepaal nr. 22B (Franse versie). Pilkemseweg nabij Boezinge.
Demarcatiepaal nr. 19B (Britse versie) op Hellfire Corner in Ieper
Enlarge
Demarcatiepaal nr. 19B (Britse versie) op Hellfire Corner in Ieper

Inhoud

Ontstaan en betekenis

Demarcatiepalen zijn granieten gedenkstenen, Bornes du Front, Demarcation Stones, geplaatst van aan de Noordzee tot aan de Zwitserse grens, die gezamenlijk het gestabiliseerde frontEerste Wereldoorlog markeren. Ze werden tussen 1921 en 1927 geplaatst. 22 in België, en 96 in Frankrijk. Het idee - gerealiseerd met de hulp van de TOURING CLUB DE FRANCE, de TOURING CLUB DE BELGIQUE en THE YPRES LEAGUE - kwam van de Franse beeldhouwer en oudstrijder Paul Moreau-Vauthier (1871-1936). De 1.25 meter hoge palen werden gehouwen uit roze graniet (Andlau Alsace, door Leon Tell) met op iedere hoek een handgranaat, aan de linkerzijde een veldfles en aan de rechterzijde een gasmasker.

In België bestaan er drie soorten palen: het Belgische type met een Belgische adrianhelm (herkenbaar aan een leeuwenkop), het Franse type met een Franse adrianhelm (herkenbaar aan RF) en een Britse variant met een Britse brodiehelm. De helmen rusten op een lauwerkrans, waarop de locatie van frontsector wordt vermeld, zoals Verdun, Dixmude en Ypres. Welke paal werd geplaatst (in België) is afhankelijk van de nationaliteit van de troepen die de Duitse opmars wisten te stuiten: aan de IJzerfront dus meestal de Belgen, in de Ieperboog de Britten en in Frankrijk de Fransen. Op de zuilen werd een van de volgende opschriften aangebracht (die tijdens de Tweede Wereldoorlog meestal zijn verwijderd door de Duitsers):

Hier werd de overweldiger tot staan gebracht
Here the invader was brought to a standstill
Ici fut arrêté l'envahisseur

In Frankrijk werden alle gedenkstenen opgericht op het front van 18 juli 1918, het offensief MANGIN. De tekst is anders, ICI FUT REPOUSSEE l'ENVAHISSEUR

De nummering van de paaltjes is de volgorde van aflevering (aparte nummering in België en, Frankrijk). Een aantal demarcatiepaaltjes werd geschonken door veteranen uit verschillende landen.

Lijst met de palen langs het gehele front

Tussen 1921 en 1927 werden in totaal 118 palen opgericht door beide TOURING CLUBS, 96 in Frankrijk en 22 in België. 94 palen hebben de jaren, en vooral WO2, overleefd: 19 in België en 75 in Frankrijk.

In 1929 beslisste de MARQUIS DE CROIX om voor zijn CROIX BRISEE net als zijn vrienden burgemeesters uit de regio al eerder in 1922 gedaan hadden, een demarcatiepaal op te richten. Het is de enige steen waar in de lauwerkrans geen frontnaamstreek vermeld is. Die steen wordt de 119de steen genoemd, zonder dat daar de nodige duiding bij gegeven wordt. Het plaatsen van de steen van CONFRECOURT gebeurde ZONDER enige medewerking van de TOURING CLUB DE FRANCE.

In 1930 werd een 120ste steen geplaatst in de CITé de Quessy Tergnier). Het ging hier om soldaten die in het Bois d'Argonne gevochten hadden die hun EIGEN demarcatiepaal dicht bij huis wilde hebben staan. De steen werd in de 2de wereldoorlog vernield en vervangen door een betonnen exemplaar.

Het département MEUSE liet (geen idee wanneer en ook geen idee waarom) een kopie van de nog bestaande steen van LAMORVILLE maken. Die demarcatiepaal staat in het MEMORIAL DE VERDUN. M.a.w. dit is Borne 121, die niet aan het front staat, maar puur decoratief didactisch materiaal is.

De originele steen die PMV in 1920 voorstelde op het Salon des Artistes et Decorateurs voorstelde, staat anno 2010 (15 maart 2010) in een atelier in Parijs waar hij gerestaureerd wordt. De steen, de BORNE ZERO zal in mei terug aan het atelier van Paul Moreau-Vauthier geplaatst worden, Boulogne-Billancourt, m.a.w. in de tuin van de voormalige woonst van Paul Moreau-Vauthier

meer info - en het vervolg van het ganse verhaal - kunnen jullie volgen via de blog ...

http://bornesdufront.blogspot.com/2009/09/demarcation-stones.html http://sites.google.com/site/wraros/

In de periode 2003-2005 maakten Sanny Sedeyn en Rik Scherpenberg een CD-ROM over de demarcatiepalen en het verdere oeuvre van PMV. Die CD-Rom is nog steeds verkrijgbaar, maar is uiteraard een beetje gedateerd.

Er bestaan plannen om in de periode 2014-2018 een aantal verdwenen demarcatiepalen te vervangen door nieuwe modellen ... maar daar is geld voor nodig, en de steun van de instanties.


De onderstaande lijst is niet geheel volledig; aanvullingen zijn welkom.


België

Demarcatiepalen op Belgisch grondgebied
gemeente positie coörd N coörd O type status
1 Diksmuide Hof ter Bloemmolens 51 02 05.00 02 51 26.00 BE verdwenen
2 Nieupoort Westendelaan 51 08 15.89 02 45 20.45 BE aanwezig
3 Ramskapelle Molenstraat 51 06 32.47 02 45 32.81 BE aanwezig
4 Zuidschote Steenstraat 51 06 32.47 02 45 32.81 FR aanwezig, beschadigd
5 Merkem Drie Grachtenstraat 50 57 29.08 02 49 15.10 BE aanwezig
6 Boezinge Diksmuidseweg 50 53 37.30 02 51 33.80 FR verplaatst na 1940
7 Loker Dikkebusstraat 50 46 33.34 02 46 29.51 FR aanwezig
8 Loker Kemmelbergweg 50 47 01.19 02 47 30.22 FR aanwezig
9 Nieupoort Lombardsijdestraat 51 09 03.04 02 43 20.10 BE aanwezig (zie boven)
10 Perwijze Schoorbakkestraat 51 04 40.00 02 48 10.00 BE verdwenen
11 Stuivekenskerke Oud-Stuivekens 51 03 30.98 02 49 56.69 BE aanwezig
12 Kaaskerke IJzerdijk, Dodengang 51 02 05.00 02 50 45.35 BE aanwezig
13 Nieupoort Witte Brug 51 07 57.71 02 45 37.44 BE aanwezig
14 Kemmel Vierstraat 50 48 13.00 02 50 45.50 FR aanwezig, verplaatst?
15 Kemmel Reningelstraat 50 47 32.64 02 48 43.61 FR aanwezig, verplaatst
16 Voormezele Ruusschaarstraat 50 49 33.03 02 51 40.00 GB aanwezig
17 Voormezele Rijselseweg 50 49 15.06 02 53 23.71 GB aanwezig
18 Zillebeke Komenseweg 50 49 51.40 02 54 43.50 GB aanwezig
19 Ieper Meenseweg 50 50 56.30 02 54 58.70 GB aanwezig (zie boven)
20 Ieper Zonnebeekseweg 50 51 44.10 02 55 18.30 GB aanwezig
21 Sint-Juliaan Brugseweg 50 52 55.00 02 55 40.00 FR verdwenen
22 Sint-Jan Pilkemseweg 50 53 00.46 02 53 18.30 FR aanwezig (afb. boven)

Frankrijk

Demarcatiepalen op Frans grondgebied
gemeente dep positie coörd N coörd O status
97 Confrécourt 02 even Z van de D 2020, bij "La Croix Brisée" 49 25 26.80 03 11 00.00 aanwezig. niet uit roze graniet vervaardigd, maar met handtekening van PMV
1 Château-Thierry 02 Av. de Soissons, Marne-oever 49 02 37.90 03 23 58.60 aanwezig, een van 2 bornes die NIET uit graniet vervaardigd is
2 Verdun-Eix 55 Rotonde D 603-CD 24 49 11 05.00 05 30 13.00 aanwezig, een van 2 bornes die NIET uit graniet vervaardigd is
3 Coeuvres-et-Valsery 02 500 m N van kerk 49 20 36.20 03 09 31.70 verdwenen, stond in de bocht, virage du Casque
4 Vertes-Fauilles 02 langs de RN 2 49 18 09.00 03 12 51.00 verdwenen
5 Le Ferté-Milon 02 gemeentegrens aan de D4 49 10 02.50 03 09 30.00 verdwenen, de eenheid richtte na de oorlog een lookalike op dezelfde plaats op
6 Corcy 02 Bois de Courcy 49 15 15.00 03 12 30.00 verdwenen
7 Epinettes 51 R de Witry-les-Reims 49 16 06.60 04 04 10.00 aanwezig
8 Avocourt 55 1 km N van dorp aan de CD160 49 13 02.00 05 08 52.00 aanwezig
9 Vaux-devant-Damloup 55 W van dorp 49 12 36.00 05 28 13.00 aanwezig
10 Villers-Bretonneux 80 Route d'Amiens/Route de Péronne 49 52 14.20 02 31 34.20 aanwezig
11 Fontenoy 02 Rue de Vic-sur-Aisne 49 24 30.00 03 11 12.00 aanwezig
12 Albert 80 Av. du Général Leclerc 49 59 55.00 02 38 14.00 aanwezig
13 Thennes 80 aan de D935 49 48 34.70 02 27 56.00 verdwenen
14 Bois Belleau 02 ingang US begraafplaats 49 04 54.80 03 17 32.50 aanwezig. Tekst: "To the soldiers of our States"
15 Souain 51 CD 977, 2 km N van dorp 49 12 13.00 04 32 33.00 aanwezig, werd door de burgemeester van SUIPPES GELEEND omdat die zelf een steen wilde hebben maar werd door de zorgen van MICHEL GODIN teruggeplaatst
16 Boureuilles 55 aan de CD 946 49 11 46.00 05 02 33.00 verdwenen. Alleen sokkel blijft over in het parkje voor de kerk.
17 Suippes, camp 51 Centre d'interpretation, gered dankzij Michel Godin, op vraag van Rik Scherpenberg naar hier verplaatst 49 10 37.00
49 07 34.00
04 39 25.00
04 33.00.00
verplaatst. Oorspr bij ruines Mesnil
18 Vimy 62 Rue d'Acheville 50 22 38.60 02 51 00.80 aanwezig
19 Gavrelle 62 D950 tussen Gavrelle en St Nicloas bij brug A26 50 19 24.80 02 51 49.90 aanwezig
20 Monchy-le-Preux 62 D950 t.h.v. Rue de Wancourt 50 16 09.75 02 51 24.75 aanwezig
21 Hébuterne 62 Rue de 11 Novembre 50 07 18.50 02 39 54.20 aanwezig, beschadigd, deels in grond
22 Béthune (Beuvry-le-Hamel) 62 Route d'Armentières 50 33 25.50 02 41 29.70 aanwezig, werd aangereden door een auto, op vraag van RS verplaatst, en nu nogmaals verplaatst
23 Locon 62 Place de l'Europe 50 34 08.80 02 40 07.20 aanwezig
24 Hinges 1 62 Rue d'Hingette 50 33 56.00 02 38 11.00 aanwezig
25 Hinges 2 62 Rue de Merville, teruggevonden in 1997 50 34 08.80 02 40 07.20 aanwezig
26 Mont Bernanchon 62 Chemin de Halage 50 35 08.70 02 35 59.00 verplaatst na restauratie, artikel FEW
27 Robecq 62 Rue de Calonne 50 36 03.00 02 34 19.00 aanwezig
28 Saint-Floris 62 Rue de St. Venant 50 37 44.30 02 34 30.00 aanwezig
29 Tinqueux (Reims) 51 RN 31, hoek Rue des frères glorieux 49 15 04.50 03 59 05.70 aanwezig
30 Moulin-sous-Touvent 60 D145, 1500 m buiten dorp 49 27 10.00 03 06 02.00 aanwezig
31 Thourotte-Machemont 60 RN 32 49 29 17.72 02 53 02.39 aanwezig, PONT DU MATZ
32 Tracy-le-Val 60 CD 130, kruising Route de Bailly 49 29 29.50 03 00 33.13 aanwezig
33 Saint-Maur 60 D1017 / D935 49 31 46.50 02 41 54.90 verdwenen
34 Ville-sur-Ancre 80 aan D 120 49 57 42.00 02 37 23.00 aanwezig. Paal genummerd en inscriptie "27th Div. National Guard, State of New-York"
35 Belle/Bailleul (Croix de Poperinghe) 59 Route du Mont Noir 50 46 08.60 02 44 28.20 verdwenen. Grondplaat zou er nog liggen ?
36 Belle / Bailleul St. Jans-Capel 59 D 10 50 44 21.80
50 44 22.00
02 42 38.00
02 42 20.00
teruggeplaatst in 1998
37 Meteren 59 Route de Meteren 50 44 21,8 02 42 30,5 aanwezig, heringehuldigd op 24/11/2001
38 Meteren 59 Route de Hazebrouck, bij A25 50 43 58.90 02 41 17.10 verdwenen (bij aanleg A25)?
39 Merris 59 Rue de Strazeele 50 43 16.00 02 38 45.00 verdwenen
40 Vieux-Berquin 59 Rue de la Gare 50 42 19.00 02 38 13.00 aanwezig
41 Merville 1 59 Route d'Hazebrouck 50 39 17.30 02 36 42.70 aanwezig
42 Merville 2 59 Chemin des Victes 50 38 27.60 02 35 26.10 aanwezig, aan het oorlogmonument in het centrum vd gemeente stonden twee simpele kopies d demarcatiepalen die samen met het oorlogsmonument tijdens WO 2 vernield werden.
43 Moos(largue) 68 tussen Moos en Pfetterhouse, op de plaats waar NU het oorlogsmonument vd gemeente staat 47 30 36.00 07 13 02.00 verplaatst naar positie 44. Zuidelijkste paal.
44 Altkirch 68 voor de Porte de Belfort 47 37 23.00 07 14 10.00 origineel verdwenen in 1933. Vervangen door paal 43. de orihginele sten stond aan de overweg Avenue du 8° Regiment de Hussards
45 Thann 68 Route de Mulhouse 47 48 04.00 07 08 04.00 verdwenen
46 Moreuil 80 Rue de la République 49 46 14.90 02 28 36.80 verdwenen
47 Moreuil 80 CD930 ten ZO van dorp 49 38 10.40 02 31 36.00 verdwenen
48 Monts-de-Champagne (les Monts) 51 Kruispunt D931 en D34 49 12 07.00 04 15 18.20 aanwezig. Opschrift "Les morts"
49 Grivennes 80 D26 bij Rue du 19ème B.C.P. 49 41 00.40 02 28 22.00 verdwenen
50 Fort de La Pompelle 51 RN 44 bij weg naar fort 49 13 04.00 04 07 50.00 aanwezig. Geschenk van de Mexicaanse oudstrijders
51 Burnhaupt-le-Haut 68 onbekend 47 43 50.00 07 08 40.00 aanwezig. Onthoofd?
52 Comblizy 51 RD 18, kruising CD 518 49 02 07.00 03 41 05.80 aanwezig
53 Boursault-Daméry 51 RN3, kruispunt met de D 222 49 03 45.90 03 51 52.70 aanwezig
54 Marfaux 51 CD 386, 1 km ZO van dorp 49 09 50.00 03 54 17.00 verdwenen, "vermoedelijk" ondergegraven
55 le Four de Paris 51 langs CD 38, 1 km NE van Four-de-Paris 49 11 31.78 04 56 54.07 aanwezig
56 Béthincourt (Mort Homme) 55 800 m ZO aan weg naar Cumières 49 14 30.00 05 14 00.00 verdwenen
57 Samogneux 55 40 m W van D 964 49 15 27.70 05 20 09.00 aanwezig
58 Ville-devant-Chaumont (Beaumont) 55 CD 905, in het bos bij splitsing 49 15 13.00 05 23 49.00 aanwezig, beschadigd
59 Haudiomont 55 CD 903, bij kruispunt CD 24 49 07 07.00 05 33 47.00 aanwezig
60 Pont-à-Mousson 54 RN 57, 2 km N van stad 48 55 38.00 06 03 53.00 aanwezig
61 Ville-sur-Tourbe 51 CD 962, 800 N van dorp 49 11 44.00 04 46 39.00 aanwezig, bovenste 1/3 beschadigd 1940
62 Les Éparges 55 RD 154, gemeentegrens 49 03 39.00 05 35 38.00 aanwezig
63 Saint-Mihiel 55 In Camp des Romains 48 50 42.00 05 39 04.00 aanwezig, verplaatst in 2003 nabijheid kruispunt D 964, D 171
64 Bezonvaux 55 bij MAM 49 14 07.00 05 28 16.00 aanwezig
65 Lens 62 Route de Béthune, bij het MAM (mijnwerkers) 50 26 19.00 02 48 41.00 aanwezig
66 Metzeral 68 langs CD 10, 500 m N van dorp 48 01 00.00 07 04 25.00 verdwenen
67 Largitzen 68 onbekend 47 37 23.00 07 14 10.00 verdwenen
68 Flirey 54 D 904, 1 km N van dorp 48 53 09.00 05 50 40.00 aanwezig. Inscriptie "Borne Washington"
69 Ste Marie-aux-Mines 68 op weg richting pas 48 14 35.00 07 10 14.00 verdwenen
70 Nomény 54 D 913, N van dorp 48 53 33.00 06 13 38.00 aanwezig
71 Veuilly-la-Poterie 02 kruispunt CD 11 en CD 9, N van dorp 49 05 20.00 03 12 48.00 aanwezig, gift van de vrienden van het 409e RI
72 La Chapelotte 54 Op de Col de Chapelotte 48 29 02.00 06 57 21.00 aanwezig
73 Le Bonhomme 68 naast gemeentehuis 48 09 50.00
48 10 17.00
07 05 20.00
07 06 31.00
verplaatst van de pasweg naar het dorp in 2004 wegens in gevaar, en beschadigd, (compromis tussen de burgemeester van le Bonhomme, Rik Scherpenberg, Paul Gaudin)
74 Arracourt 54 CD 914, 500 m N van dorp 48 43 51.00 06 32 21.00 aanwezig; nummer op achterzijde
75 Domèvre-sur-Vezouze 54 RN 4, komend van Nancy, grens dorp 48 33 37.00 06 47 51.00 aanwezig
76 Reims 51 Av de Laon, kruising Rue Alfred de Vigny 49 16 49.60 04 00 48.00 aanwezig
77 Aubérive 51 CD 21, tussen Carr. de l'Esperance en dorp 49 11 34.00 04 24 54.00 aanwezig
78 Suippes 51 Camp de Suippes 49 11 07.50
49 07 34.00
04 39 25.00
04 33 00.00
verplaatst van Chemin de Tahure
79 Forges-sur-Meuse 55 CD 123, 1200 m Z van dorp 49 15 04.80 05 17 20.60 verdwenen
80 Ornes-le Chapitre 55 Route d'Ornes, bij schietbaan 49 14 37.00 05 26 04.00 aanwezig
81 Lamorville 55 aan CD 162, 1500 m O van dorp 48 57 40.00 05 33 01.00 aanwezig. Ongenummerde kopie in Memorial de Verdun Verdun.
82 Apremont-la-Forêt 55 aan CD 908, 1200 m ZO van dorp 48 50 42.00 05 39 04.00 aanwezig
83 Bois-le-Prêtre 54 in het bos, W van Pont-de-Mousson 48 54 53.00 06 00 17.00 aanwezig
84 Parroy 54 aan de CD 2, 1200 m O van dorp 48 40 46.00 06 35 12.00 aanwezig, mogelijk 200 m naar het O verplaatst
85 Badonviller 54 CD 8, 1 km NO van dorp 48 30 42.00 06 54 02.00 aanwezig
86 Stosswihr 68 RD 417, km 14 48 03 32.00 07 06 07.00 aanwezig (zou verdwenen zijn in 2009) ?
87 Ban-de-Sapt 88 grens dorp richting Senones 48 23 24.00 06 57 22.00 aanwezig
88 Senones 88 RN 424, W van dorp 48 23 24.00 06 57 22.00 aanwezig
89 Provenchères (le beulay) 88 RN 420, 1600 m ZO van dorp 48 17 50.00 07 04 20.00 aanwezig
90 Regniéville 54 CD3, bij ingang verwoest dorp 48 54 53.00 06 00 17.00 aanwezig
91 Moncel-sur-Seille 54 aan D 657, net O van dorp 48 45 51.70 06 25 38.00 aanwezig
92 Sengern 68 Route de Markstein 250 m O van de brug 47 56 11.00 07 05 32.00 verdwenen
93 Vrigny 51 500 m W van dorp 49 14 00.00 03 53 59.00 aanwezig. Alleen onderste helft over, verplaatst naar de COTE 240 bij aanleg van de autosnelweg
94 Hartmannswillerkopf 68 op de Kopf 47 51 38.40 07 09 38.40 aanwezig. Alleen onderste helft
95 Pernant 02 bij het MAM 49 22 45.30 03 14 11.30 aanwezig, verplaatst na restauratie in 2008
96 Leintrey 54 1800 M Z van dorp, op verbindingsweg 48 36 40.00 06 45 10.00 aanwezig

Bron voor de Franse demarcatiepalen: http://memorialdormans.free.fr/BornesVauthier.htm http://bornesdufront.blogspot.com/2009/09/demarcation-stones.html http://sites.google.com/site/wraros/

Afkomstig van WO1Wiki NL, de Vrije Encyclopedie. "http://forumeerstewereldoorlog.be/wiki/index.php/Demarcatiepaal"
Personal tools